AYIPLI ARAÇ DURUMUNDA TÜKETİCİNİN SEÇİMLİK HAKLARI

1. İkinci el araçlarda “gizli ayıp” ne anlama geliyor ve hangi durumlar bu kapsamda değerlendirilir?

İkinci el araçlarda “gizli ayıp”, aracın satın alma anında yapılan makul gözlem veya olağan bir inceleme ile anlaşılamayan, fark edilemeyen ancak aracın değerini veya kullanım amacından beklenen faydasını etkileyen kusurları ifade eder (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/8264 K. 2023/1551 T. 23.05.2023). Bu tür ayıplar genellikle sonradan, aracın kullanımı sırasında veya daha detaylı bir inceleme ya da bilirkişi raporu sonucunda ortaya çıkar. Gizli ayıplar, tüketicinin aracı satın almaktan beklediği faydayı sağlamasına engel olabilir ve onarımı zor veya maliyetli olabilir.

Gizli ayıbın temel özellikleri şunlardır:

• Satış anında fark edilemezlik: Ayıp, alıcı tarafından satış sırasında yapılan gözlemle veya basit testlerle anlaşılamaz.
• Gizlenmiş olması: Ayıp, satıcı tarafından bilerek gizlenmiş olabileceği gibi, satıcının kendisinin de farkında olmadığı üretimden kaynaklı bir hata da olabilir.
• Değer veya kullanım faydasına etki: Ayıp, aracın objektif değerini düşürür veya kullanım amacına uygunluğunu ciddi şekilde kısıtlar.

1.2.Gizli Ayıp Kapsamında Değerlendirilen Durumlar

Aşağıdaki durumlar, ikinci el araçlarda (veya niteliği gereği gizli ayıp sayılan, ilk alımda sıfır olan ancak sonradan ortaya çıkan ve ikinci el satışta da aynı niteliği taşıyacak) gizli ayıp kapsamında değerlendirilebilecek yaygın örneklerdir:

1.2.1.Motor ve Mekanik Arızalar:

• Aracın motorundan gelen anormal sesler, yan yağ iticilerinden kaynaklanan sesler gibi sorunlar (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2018/929 K. 2020/2698 T. 25.02.2020).
• Motor ve debriyajda tekrarlayan arızalar, onarım yoluyla giderilemeyen, kullanımdan değil üretim hatasından kaynaklanan arızalar (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/789 K. 2023/2612 T. 10.10.2023).
• Motorun seyir halinde aniden stop etmesi veya devre dışı kalması (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2016/25174 K. 2020/1844 T. 11.02.2020).
• Motor arızası nedeniyle motorun değiştirilmesi gerekliliği (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/4425 K. 2021/6705 T. 30.11.2021).
• Aracın normalin ötesinde yağ eksiltme problemi ve bu sorunun giderilememesi (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/11694 K. 2021/2488 T. 10.03.2021, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/7392 K. 2021/1843 T. 24.02.2021).
• Yağ ile ilgili sürekli ortaya çıkan ve giderilemeyen arızalar (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/4829 K. 2020/5241 T. 19.11.2020).
• Egzoz emisyonu iyileştirme sisteminde oluşan, kullanım hatasından kaynaklanmayan, üretimden kaynaklı ve satın alma esnasında makul gözlemle anlaşılamayan arızalar (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/8264 K. 2023/1551 T. 23.05.2023).
• Genel olarak, aracın sürekli arıza çıkarması ve yetkili servis müdahalelerine rağmen problemlerin giderilememesi (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2020/777 K. 2020/2571 T. 21.02.2020).

1.2.2.Gövde ve Yapısal Kusurlar:

• Aracın daha önce darbe almış ve boyanmış olduğunun tespit edilmesi, bu durumun satış sırasında gizlenmesi (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/4077 K. 2021/13399 T. 22.12.2021). Özellikle sağ ön kapısı ve bagajda boya olması (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/4077 K. 2021/13399 T. 22.12.2021), sol arka çamurluğun tamir edilip boyanması (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/9168 K. 2021/6788 T. 17.06.2021) veya ön motor kaputunun değişik olması gibi durumlar (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/8566 K. 2024/814 T. 27.02.2024).
• Boya kabarmaları, vernik atması ve boya kusurlarının üretim kaynaklı olması ve sonradan ortaya çıkması (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/879 K. 2023/2672 T. 12.10.2023).
• Aracın alt kısmında veya tabanında çürümelerin meydana gelmesi ve bunun imalattan kaynaklandığının tespiti (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/7099 K. 2021/2160 T. 03.03.2021).

1.2.3.Elektronik ve Yazılımsal Sorunlar:

• CAN-Bus veri iletişim hatalarının imalattan kaynaklı gizli ayıp niteliğinde olması (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/5566 K. 2024/4934 T. 11.06.2024).
• Araçta bulunan gizli yazılım nedeniyle aracın ayıplı olması (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/8033 K. 2021/13481 T. 23.12.2021).
• Hava yastıklarının kaza anında açılmaması gibi üretimden kaynaklı güvenlik kritik sistem arızaları (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/363 K. 2023/1944 T. 15.06.2023).

1.2.4.Sürüş ve Konfor Kusurları:

• Aracın 2500 devir aralığında hızlanma esnasında tutukluk yapması (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/11694 K. 2021/2488 T. 10.03.2021).
• Araçta giderilemeyen “gıcırtı” problemi (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/4237 K. 2020/7036 T. 25.11.2020).
• Seyir esnasında direksiyon ve motor kısmından gelen titremeler, rot balans problemlerinin giderilememesi (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/5260 K. 2022/1679 T. 09.03.2022).
• Açılır tavandan gelen ses gibi giderilemeyen veya başka arızaların da meydana geldiği durumlar (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/6302 K. 2023/2019 T. 04.07.2023).

Bu durumlar, aracın gizli ayıplı olduğunu gösteren, kullanım esnasında ortaya çıkan veya özel incelemelerle tespit edilen önemli kusurlardır. Özellikle ikinci el araç alımında, bu tür ayıpların varlığı alıcıyı beklenmedik zararlara uğratabilir ve ayıpsız bir araçtan beklenen faydayı engeller.

2. Gizli ayıplı bir ikinci el araç satın alındığında, tüketici hangi haklara sahiptir ve bu haklar nasıl talep edilir?

Gizli ayıplı bir ikinci el araç satın alındığında, tüketici, aracın satın alındığı anda makul gözlemle anlaşılamayan ve sonradan ortaya çıkan kusurlar nedeniyle belirli haklara sahiptir. Bu haklar ve bu hakların nasıl talep edileceği, ilgili mahkeme kararlarında yer alan örneklerle açıklanmıştır.

2.1.Gizli Ayıp Kavramı

Gizli ayıp, satın alma esnasında yapılan makul bir gözlemle tespit edilemeyecek, ancak sonradan ortaya çıkan kusurlardır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/8264 K. 2023/1551 T. 23.05.202). Kaynaklarda sunulan davalar genellikle sıfır kilometre araçlar hakkında olsa da, ikinci el araçlar için de benzer haklar tanınmıştır. Örneğin, ikinci el satın alınan araçlarda motor arızaları, yağ eksiltme problemleri veya supaplardaki eğilmeler gibi sonradan anlaşılan kusurlar gizli ayıp olarak değerlendirilmiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/11694 K. 2021/2488 T. 10.03.202). Aracın boyalı olduğu bilgisinin sonradan ortaya çıkması da bir gizli ayıp örneği olarak sunulmuştur (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/4077 K. 2021/13399 T. 22.12.202).

2.2.Ayıplı Araç Durumunda Tüketicinin Seçimlik Hakları

Ayıplı bir aracın söz konusu olması durumunda tüketici, hem 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un (TKHK) 4. maddesi hem de 6502 sayılı TKHK’nın 11. maddesi kapsamında çeşitli seçimlik haklara sahiptir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/479 K. 2023/520 T. 09.03.2023).

Bu haklar şunlardır:

2.2.1.Sözleşmeden Dönme ve Bedel İadesi

Tüketici, ayıplı mal için ödediği bedelin iadesini de içeren sözleşmeden dönme hakkını kullanabilir (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2016/25174 K. 2020/1844 T. 11.02.2020). Bu durum, aracın iadesini de kapsar (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2014/1086 K. 2016/542 T. 20.04.2016, Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2011/9336 K. 2011/18095 T. 05.12.2011).

2.2.2.Malın Ayıpsız Misliyle Değiştirilmesi

Tüketici, malın ayıpsız misliyle değiştirilmesini talep etme hakkına sahiptir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/8632 K. 2023/1499 T. 17.05.2023). Özellikle sıfır kilometre olarak alınan bir araçta imalattan kaynaklı gizli ayıpların bulunması halinde, tüketicinin ayıplı malı kabul etmeye ve kullanmaya zorlanamayacağı ve ayıpsız misliyle değişim talebinde bulunabileceği belirtilmiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/8632 K. 2023/1499 T. 17.05.2023).

2.2.3.Ayıp Oranında Bedel İndirimi

Tüketici, ayıp oranında bedel indirimi isteme hakkına sahiptir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2020/35 K. 2021/317 T. 23.03.2021).

2.2.4.Ücretsiz Onarım İsteme

Tüketici, ücretsiz onarım isteme hakkını kullanabilir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/479 K. 2023/520 T. 09.03.2023). Ayıbın üretimden kaynaklı olması durumunda ücretsiz onarım hakkının uygun olabileceği belirtilmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2020/35 K. 2021/317 T. 23.03.2021 ile ilişkili 2. Bölüm, Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2016/11232 K. 2019/452 T. 22.01.2019).

2.3.Hakların Talep Edilmesi (Dava Süreci)

Tüketicinin gizli ayıplı ikinci el araçtan kaynaklanan haklarını talep etmesi genellikle hukuki bir süreç gerektirir:

2.3.1.Ayıbın Tespiti ve İhbarı:

1. Tüketicinin ilk adımı, araçtaki kusurun bir gizli ayıp olduğunu tespit ettirmektir. Bu genellikle bilirkişi raporları aracılığıyla yapılır (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2018/929 K. 2020/2698 T. 25.02.2020,). Delil tespiti dosyaları da bu süreçte önemli kanıtlar sunar (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/7593 K. 2021/3081 T. 24.03.2021, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/7593 K. 2021/3081 T. 24.03.2021).
2. Tespit edilen gizli ayıp, satıcıya veya ilgili diğer sorumlulara (ihbar) bildirilmelidir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/4077 K. 2021/13399 T. 22.12.2021 davacının gizli ayıbı davalıya ihbar ettiğini ancak olumlu yanıt alamadığını belirtmektedir.

2.3.2.Dava Açılması:

1. Tüketici, tespit edilen gizli ayıp ve satıcının olumsuz yanıtı üzerine mahkemeye başvurarak bir dava açar. Dava dilekçesinde, hangi seçimlik hakkın talep edildiği açıkça belirtilir. Bu genellikle “talep ve dava etmiştir” (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/11694 K. 2021/2488 T. 10.03.2021) veya “eldeki davayı açmıştır” (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2018/929 K. 2020/2698 T. 25.02.2020) ifadeleriyle yansıtılmıştır.
2. Dava dilekçelerinde genellikle öncelikle aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesi, bunun mümkün olmaması veya kabul edilmemesi halinde ise satış bedelinin iadesi talep edilir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/8521 K. 2022/4024 T. 25.05.2022).
3. Dava süreci boyunca toplanan deliller ve özellikle alınan bilirkişi raporları, mahkemenin karar vermesi için esas alınır (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2018/929 K. 2020/2698 T. 25.02.2020).
4. Mahkeme, gizli ayıp olduğunu tespit ettiğinde, tüketicinin seçimlik haklarını değerlendirerek buna göre bir karar verir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/4799 K. 2021/12527 T. 06.12.2021). Bazı durumlarda, ayıbın niteliği veya aracın durumu (örneğin pert-total olması) nedeniyle tamir yerine bedel iadesi kararı verilebilir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/5566 K. 2024/4934 T. 11.06.2024).

Bu hakların kullanılması, ayıbın ispatını ve genellikle mahkeme önünde bir dava açılmasını gerektiren hukuki bir süreçle mümkündür.

3. Mahkeme kararları, ikinci el araçlarda gizli ayıbın tespiti ve ispatı için hangi kriterleri kullanıyor?

Mahkeme kararları, ikinci el araçlarda gizli ayıbın tespiti ve ispatı için belirli kriterleri kullanmaktadır. Bu kriterler, ayıbın niteliği, kaynağı, gizliliği ve araç üzerindeki etkisi gibi unsurları kapsamaktadır.

3.1. Ayıbın Gizli Olması ve Sonradan Ortaya Çıkması: Gizli ayıp, aracın satış anında olağan bir inceleme ile fark edilemeyen, ancak kullanımdan sonra ortaya çıkan kusurları ifade eder. Kaynaklarda belirtildiği üzere, ayıplar genellikle araç teslim alındıktan veya bir süre kullanıldıktan sonra fark edilmektedir (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2018/929 K. 2020/2698 T. 25.02.2020). Örneğin, “aracın teslim edildiği gün motorundan birtakım seslerin geldiğinin… fark edildiği” (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2018/929 K. 2020/2698 T. 25.02.2020) veya “kullanılmaya başlanılan otomobilin… yağ eksiltme oluştuğunun fark edildiği” (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/7392 K. 2021/1843 T. 24.02.2021) durumları gizli ayıp olarak değerlendirilmiştir.

3.2. Ayıbın Üretim veya İmalat Kaynaklı Olması: Gizli ayıbın en temel kriterlerinden biri, kusurun aracın üretiminden veya imalatından kaynaklanmasıdır. Bu, ayıbın normal aşınma ve yıpranma veya kullanıcı hatası sonucunda oluşmadığını gösterir. Mahkemeler, özellikle “üretimden kaynaklı gizli ayıp” (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/1797 K. 2024/626 T. 25.01.2024) veya “kullanımdan değil, üretim hatasından kaynaklanan bir gizli ayıp” (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/8521 K. 2022/4024 T. 25.05.2022) ifadesini kullanarak bu duruma vurgu yapmaktadır. İkinci el araçlarda dahi, aracın yaşına ve kilometresine göre beklenmedik bir arızanın (örneğin motor değişimi gerektiren bir arıza) üretimden kaynaklandığı tespit edilirse, bu gizli ayıp sayılabilir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/4425 K. 2021/6705 T. 30.11.2021).

3.3. Ayıbın Giderilememesi veya Tekrarlaması: Mahkemeler, ayıbın onarım yoluyla giderilememesi, ısrarlı bir şekilde tekrar etmesi veya araçtan beklenen verimin alınamaması durumlarını gizli ayıp göstergesi olarak kabul eder. Birçok kararda, aracın defalarca servise götürülmesine rağmen sorunların çözülememesi (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/7593 K. 2021/3081 T. 24.03.2021) veya aynı arızaların tekrarlaması (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/789 K. 2023/2612 T. 10.10.2023) gizli ayıbın varlığını güçlendiren önemli bir kriterdir. Örneğin, “yapılan onarım müdahalelerine rağmen problemlerin giderilemediği” (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/11694 K. 2021/2488 T. 10.03.2021) veya “çıkan arızaların onarım yoluyla giderilemediği” (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/8521 K. 2022/4024 T. 25.05.2022) durumları örnek gösterilebilir.

3.4. Ayıbın Aracın Fonksiyonelliğini veya Değerini Etkilemesi: Gizli ayıp, aracın amaçlanan kullanımına engel olmalı veya önemli ölçüde değer kaybına neden olmalıdır. Örneğin, motor sorunları nedeniyle seyir halinde arıza yapması (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/4799 K. 2021/12527 T. 06.12.2021), hızlanmada tutukluk (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/11694 K. 2021/2488 T. 10.03.2021), aşırı yağ eksiltme (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/4799 K. 2021/12527 T. 06.12.2021 ve Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/7392 K. 2021/1843 T. 24.02.2021) veya hava yastıklarının açılmaması gibi hayati güvenlik riskleri taşıyan durumlar (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/363 K. 2023/1944 T. 15.06.2023) aracın fonksiyonelliğini doğrudan etkileyen gizli ayıplardır. Aynı şekilde, araçta değer kaybına yol açan bir kusur (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/5566 K. 2024/4934 T. 11.06.2024 ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/4425 K. 2021/6705 T. 30.11.2021) da gizli ayıp olarak değerlendirilebilir.

3.5. Ayıbın Tespiti ve İspatı: Gizli ayıbın varlığı ve niteliği, genellikle bilirkişi raporları veya delil tespiti dosyaları aracılığıyla ispatlanır. Mahkemeler, uzman görüşlerine dayanarak ayıbın üretimden mi yoksa kullanımdan mı kaynaklandığını, giderilebilir olup olmadığını ve aracın değerine etkisini belirler (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/1868 K. 2022/3258 T. 06.04.2022). Örneğin, “hükme esas alınan bilirkişi kök ve ek raporlarında dava konusu otomobilin… gizli ayıbın tamir ile giderilebilecek olup toplam onarım bedelinin… olduğu ve araç bedeli üzerinde… değer kaybına neden olacağı mütalaa edilmiştir” (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2018/929 K. 2020/2698 T. 25.02.2020). Bilirkişi raporu, gizli ayıbın varlığı için kesin ve tutarlı bir delil olarak kabul edilir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/1053 K. 2023/2905 T. 25.10.2023).

Özetle, mahkemeler ikinci el araçlarda gizli ayıbı tespit ederken, ayıbın satış anında fark edilememesi, üretim veya imalat kaynaklı olması, onarımla giderilemeyen veya tekrarlayan bir nitelik taşıması ve aracın işlevselliğini veya değerini olumsuz etkilemesi kriterlerini dikkate almakta ve bu durumları bilirkişi raporları ile ispat etmektedir.

4. İkinci el araç satışında, satıcının gizli ayıp konusunda sorumluluğu nedir ve bu sorumluluktan kurtulma imkânı var mıdır?

İkinci el araç satışında satıcının gizli ayıp konusundaki sorumluluğu ve bu sorumluluktan kurtulma imkânı, sunulan kaynaklar ışığında aşağıda açıklanmıştır:

4.1.Satıcının Gizli Ayıp Konusundaki Sorumluluğu

Kaynaklar, ikinci el araç satışlarında da satıcının gizli ayıp konusunda sorumlu tutulabileceğini açıkça göstermektedir. Gizli ayıp, satış sırasında makul bir incelemeyle tespit edilemeyen, genellikle üretimden veya imalattan kaynaklanan, kullanım hatasından doğmayan arızalar veya kusurlardır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/8264 K. 2023/1551 T. 23.05.2023).

4.1.1.İkinci El Araçlarda Gizli Ayıp Durumları:

• Davacı, ikinci el satın aldığı araçta yağ eksiltme ve hızlanma esnasında tutukluk gibi sorunların servis müdahalelerine rağmen giderilememesi üzerine, aracın gizli ayıplı olduğunu ileri sürerek sözleşmenin iptalini ve bedel iadesini talep etmiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/11694 K. 2021/2488 T. 10.03.2021).
• Bir başka davacı, ikinci el satın aldığı araçta seyir halinde arıza yaparak supaplarında eğilme tespit edilmesi üzerine, aracın gizli ayıplı olduğunu iddia etmiş ve ayıpsız misli ile değişim veya bedel iadesi talep etmiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/4799 K. 2021/12527 T. 06.12.2021).
• İkinci el satın alınan bir araçta motor ve debriyaj arızalarının defalarca tekrarlaması ve üretim hatasından kaynaklanan gizli ayıp bulunması nedeniyle araçtan beklenen verimin alınamaması, satıcının sorumluluğunu gündeme getirmiştir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/8521 K. 2022/4024 T. 25.05.2022).
• Davacı, akrabasından ikinci el olarak aldığı araçta periyodik bakımlarda ortaya çıkan normalin ötesinde yağ eksiltme sorununun giderilememesi üzerine, aracın gizli ayıplı olduğunu ileri sürerek aracın iadesi ve bedel iadesi istemiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/7392 K. 2021/1843 T. 24.02.2021).
• Her ne kadar davacı aracı bir şahıstan ikinci el olarak satın alsa da, araçta oluşan motor arızasının üretim ve imalat kaynaklı gizli ayıp olduğu tespit edilmiştir. Bu durumda sorumluluk, aracın bayi çıkışlı olması ve ayıbın üretim kaynaklı olması nedeniyle üreticiye/ithalatçıya yöneltilmiştir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/4425 K. 2021/6705 T. 30.11.2021).

4.1.2.Gizli Ayıba İlişkin Tanım: Bir kaynakta gizli ayıp, “kullanım hatasından kaynaklanmayan, üretime dayalı olması beklenen, satın alma esnasında makul gözlem ile anlaşılması mümkün olmayan arızası nedeni ile 6502 sayılı Kanun’un 8 inci maddesi kapsamında gizli ayıplı olarak değerlendirilmesi gerektiği” şeklinde tanımlanmıştır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/8264 K. 2023/1551 T. 23.05.2023). Bu tanım, ikinci el araçlar için de geçerli bir ölçüt olarak kabul edilebilir.

4.1.3.Gizli Ayıp Durumunda Alıcının Seçimlik Hakları:

Gizli ayıp tespiti halinde, ikinci el araç alıcısı da genellikle yeni araç alıcısının sahip olduğu benzer seçimlik haklara sahiptir. Bu haklar şunları içerebilir:

• Ayıpsız misli ile değişim: Aracın kusursuz bir benzeri ile değiştirilmesi (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/4425 K. 2021/6705 T. 30.11.2021).
• Sözleşmeden dönme ve bedel iadesi: Satış sözleşmesinin iptal edilerek ödenen bedelin geri alınması (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/7392 K. 2021/1843 T. 24.02.2021).
• Ayıp oranında bedel indirimi: Aracın ayıbına göre satış bedelinde indirim yapılması (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/879 K. 2023/2672 T. 12.10.2023’te davalı savunması olarak bahsi geçse de, alıcının genel haklarındandır).
• Ücretsiz onarım: Aracın ücretsiz olarak onarılması (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/879 K. 2023/2672 T. 12.10.2023’te davalı savunması olarak bahsi geçse de, alıcının genel haklarındandır).

Ancak, kaynaklar incelendiğinde, genellikle arızaların onarım yoluyla giderilememesi veya önemli üretim kaynaklı ayıpların varlığı durumunda, alıcıların ayıpsız misliyle değişim veya bedel iadesi gibi daha köklü çözümleri talep ettiği görülmektedir (Örn. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/8521 K. 2022/4024 T. 25.05.2022).

4.2.Sorumluluktan Kurtulma İmkânı

Sunulan kaynaklarda, ikinci el araç satışında satıcının gizli ayıp sorumluluğundan tamamen kurtulmasına yönelik açık bir “muafiyet” veya “istisna” hükmü bulunmamaktadır. Ancak, davalının savunma argümanları ve mahkeme kararları, satıcının sorumluluktan kurtulmak veya yükümlülüğünü hafifletmek için başvurabileceği bazı yollar olduğunu göstermektedir:

• Ayıbın Gizli Olmadığını İspat: Satıcı, iddia edilen kusurun gizli ayıp niteliğinde olmadığını, yani satış anında makul bir incelemeyle anlaşılabilecek açık ayıp olduğunu savunabilir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/8264 K. 2023/1551 T. 23.05.2023’teki gizli ayıp tanımının karşıtı).
• Ayıbın Satış Sonrası Oluştuğunu veya Kullanıcı Hatasından Kaynaklandığını İddia Etme: Satıcı, ayıbın aracın kendisine tesliminden sonra ortaya çıktığını veya kullanıcı hatasından kaynaklandığını ileri sürebilir. Örneğin, bir davalı taraf, “aracın satış tarihinden 4 yıl sonra hasarlı olduğunun belirtilmesinin araçta gizli ayıp olmadığını gösterdiğini, aracın kilometresi ve yaşı dikkate alındığında boyasında dış etkenlerden kaynaklı sorunların olabileceğini” savunmuştur (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/879 K. 2023/2672 T. 12.10.2023).
• Ayıbın Seçimlik Hakkı Gerektirecek Kadar Ciddi Olmadığını İddia Etme: Satıcı, ayıbın alıcının talep ettiği misliyle değişim veya bedel iadesi gibi ağır seçimlik hakları gerektirecek derecede önemli olmadığını, daha hafif çözümlerin (örneğin bedel indirimi veya ücretsiz onarım) yeterli olacağını iddia edebilir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/879 K. 2023/2672 T. 12.10.2023).
• Ayıbın Varlığının İspat Edilememesi: Davacının, iddia ettiği gizli ayıbın varlığını yeterli delillerle ispat edememesi durumunda da davanın reddine karar verilebilir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/3159 K. 2023/6773 T. 23.11.2023). Bir mahkeme, iddia edilen gizli ayıbın bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/3159 K. 2023/6773 T. 23.11.2023).

Özetle, sunulan kaynaklar, ikinci el araç satışında gizli ayıp durumunda satıcının sorumluluğunun mevcut olduğunu göstermekle birlikte, bu sorumluluktan tamamen kaçınma imkanından ziyade, iddia edilen ayıbın gizli ayıp tanımına uymadığını, ayıbın satış anında mevcut olmadığını veya alıcının talep ettiği çözümün orantısız olduğunu ileri sürerek savunma yapma yollarının bulunduğunu işaret etmektedir.

Yazar: Avukat İlbars Dorukhan VAROL