TAMİR İÇİN TESLİM EDİLEN ARAÇLA KAZA YAPILMASI DURUMUNDA HUKUKİ SORUMLULUK

İncelenen yargı kararları ışığında, tamir, bakım veya onarım amacıyla bir teşebbüse (servis, tamirhane) teslim edilen araçla kaza yapılması durumunda sorumluluğun belirlenmesinde 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun (KTK) 104. maddesi temel dayanak oluşturmaktadır. Sorumluluğun kime ait olduğu; aracın teslim durumu, işletmenin niteliği ve kazanın oluş şekline göre aşağıda detaylandırılmıştır.

1. Temel Kural: Tamirhane İşleteninin “Farazi İşleten” Olarak Sorumluluğu

2918 sayılı KTK’nın 104. maddesi uyarınca, motorlu araçlarla ilgili mesleki faaliyette bulunan teşebbüslerin (tamirhane, servis vb.) sahipleri, gözetim, onarım veya bakım amacıyla kendilerine bırakılan aracın sebep olduğu zararlardan dolayı “işleten gibi” sorumlu tutulur. Hukuki doktrinde bu durum “farazi işleten” olarak adlandırılmaktadır.

• Sorumluluğun Geçişi: Aracın zilyetliği ve fiili hakimiyeti tamir servisine geçtiği andan itibaren, araç malikinin işletenlik sıfatı askıya alınır ve sorumluluk tamirhane sahibine geçer.
• Kusursuz Sorumluluk: Tamirci, farazi işleten konumunda olup kusursuz sorumluluğu mevcuttur. Sorumluluktan kurtulabilmesi için mücbir sebep veya zarar görenin ağır kusuru gibi kurtuluş kanıtı getirmesi gerekir.

2. Araç Maliki ve Zorunlu Mali Sorumluluk (ZMSS) Sigortacısının Durumu

KTK 104. maddesinin açık hükmü ve yerleşik Yargıtay içtihatları gereğince, araç tamirhanenin gözetimindeyken meydana gelen kazalarda:

• Araç Maliki: İşletenlik sıfatı geçici olarak kalktığı için zarardan sorumlu değildir.
• Trafik Sigortacısı (ZMSS): Aracın zorunlu mali sorumluluk sigortasını yapan şirket, bu süreçteki zararlardan sorumlu tutulamaz. Sorumluluk poliçeyle üstlenilmiş olsa dahi, yasa gereği sigortacının sorumluluğu son bulur.

3. Tamirhane İşleteni ve Çalışanlarının Sorumluluk Kapsamı

Tamirhane sahibinin sorumluluğu, hem haksız fiil hem de sözleşmeye aykırılık hükümlerine dayanmaktadır.

• Adam Çalıştıranın Sorumluluğu (TBK 66 ve 116): Tamirhane sahibi, çalışanının (çırak, usta, test sürüşü yapan personel) işini gördüğü sırada verdiği zarardan müteselsilen sorumludur. Çalışan aracı test ederken veya atölye içinde kullanırken kaza yaparsa, işveren (servis sahibi) sorumlu tutulur.
• Eser Sözleşmesi ve Özen Borcu: Taraflar arasındaki ilişki eser sözleşmesi olarak nitelendirildiğinden, servis sahibi “özen borcuna aykırılık” nedeniyle oluşan değer kaybı ve hasardan sorumludur. Gereksiz yere test sürüşüne çıkılması veya uygun olmayan alanda sürüş yapılması özen borcunun ihlali sayılır.
• İzinsiz Kullanım (Joyride): Araç, tamirhane çalışanı tarafından işyeri sahibinin bilgisi dışında veya mesai saatleri haricinde kullanılsa dahi, KTK 104 uyarınca teşebbüs sahibi sorumlu olmaya devam eder. Sigorta şirketinin sorumluluğuna gidilemez.
• İşyeri İçi Kazalar: Aracın lift üzerindeyken düşmesi gibi işyeri ekipmanından kaynaklanan kazalarda da tamirhane tam kusurlu kabul edilir.

4. Sorumluluğun İstisnaları ve Özel Durumlar

A. Teslimin İspatı ve Belgelendirme Sorunu Tamirhane sahibinin sorumlu tutulabilmesi için aracın tamir amacıyla teslim edildiğinin ve fiili hakimiyetin servise geçtiğinin ispatlanması şarttır.

• Eğer araç sahibi, aracın servise bırakıldığını iş emri veya servis evrakı ile belgeleyemezse, servis şirketi sorumlu tutulmayabilir; sorumluluk sadece aracı kullanan şahısta kalabilir.
• Aracın tamirciye “tamir amacı dışında” (örneğin ariyet/ödünç olarak) verildiği anlaşılırsa, sigorta şirketi zararı karşılamak zorunda kalabilir ancak rücu ilişkisi değişebilir.

B. İşletmenin Nitelik Sorunu (Amatör Tamirhaneler) Yargı kararlarında, KTK 104. maddenin uygulanabilmesi için işletmenin organize bir yapıya sahip olması gerektiği vurgulanmıştır.

• Ekonomik gücü zayıf, kayıt tutmayan, sigortası olmayan ve “amatör” nitelikteki küçük tamirhanelere bırakılan araçlarda, hakimiyetin tam olarak geçtiği kabul edilmeyebilir. Bu durumda araç malikinin işletenlik sıfatı devam edebilir ve malik sorumlu tutulabilir (Konya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/558; Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2006/13010).

C. Tamirhane Dışı ve Nakliye Sırasındaki Kazalar Aracın tamirhaneye götürülmek üzere yolda olduğu sırada (henüz tamirhaneye girmeden) yapılan kazalar, “Tamirhane Sorumluluk Sigortası” kapsamı dışında değerlendirilebilir. Bu durumda sigorta poliçesinin şartları (muafiyetler, mesafe sınırları) belirleyicidir (Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2011/3174).

5. Sigorta Rücu ve Teminat İlişkileri

• Tamirhane Sorumluluk Sigortası: Eğer servisin bu tür bir poliçesi varsa ve kaza poliçe limitleri/şartları (örneğin 25 km yarıçaplı test sürüşü) dahilindeyse, hasarı bu sigorta karşılar.
• Kasko Sigortası: Kasko sigortası, tamirhane çalışanının kusuruyla (alkollü kullanım vb.) oluşan hasarı ödeyebilir, ancak sonrasında zarar sorumlusuna (tamirciye) rücu eder.

İKİNCİL KAYNAK BİLGİSİ: Ankara 4. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2022/963 sayılı kararında, tamir için bırakılan aracın çalışan tarafından izinsiz kullanılması sonucu oluşan hasar davasında, davalıların (tamirci) tacir sıfatı bulunmadığı (Esnaf Odası kaydı olduğu) gerekçesiyle davanın Ticaret Mahkemesi yerine Asliye Hukuk Mahkemesi’nde görülmesi gerektiğine hükmedilmiştir. Bu karar, sorumluluğun esasına girmemekle birlikte, davanın görevli mahkemesi açısından “tacir” sıfatının önemini vurgulayan ikincil bir usul bilgisidir.

Bahçeşehir Avukatlık Büromuzda hizmet vermekteyiz. Detaylı bilgi almak için iletişim kısmından ulaşım sağlayabilirsiniz.

Yazar: Avukat İlbars Dorukhan VAROL