TÜKETİCİNİN, AYIPLI MAL DURUMUNDA SATICIYA KARŞI SAHİP OLDUĞU SEÇİMLİK HAKLAR NELERDİR VE BU HAKLAR HANGİ KOŞULLARDA KULLANILABİLİR?

Tüketicinin, ayıplı mal durumunda satıcıya karşı sahip olduğu seçimlik haklar ve bu hakların hangi koşullarda kullanılabileceği aşağıda belirtilmiştir:

I. Seçimlik Haklar

4822 sayılı yasa ile değişik 4077 sayılı (veya 6502 sayılı) Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun’un 4. (veya 11.) maddesi hükmü gereğince, tüketici, satın aldığı alın ayıplı olduğunun anlaşılması halinde satıcıdan aşağıdaki seçimlik haklardan birini talep edebilir:

1. Verdiği bedelin iadesini, ayıp iadesini de içeren sözleşmeden dönme (Malı iade ederek ödediği bedelin tamamını geri alma)
2. Ayıp nispetinde bedelin tenzilini / ayıp oranında bedel indirimi (Ayıp oranında satış bedelinden indirim yapılmasını isteme)
3. Ayıbın giderilmesi için gerekli onarımın yapılmasını / ücretsiz onarım (Tüm masrafları satıcıya ait olmak üzere malın ücretsiz onarılmasını isteme)
4. Ayıplı malın yenisi ile değiştirilmesini / malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi (Malın ayıpsız bir benzeri ile değiştirilmesini isteme)

Tüketici, bu seçimlik haklarından herhangi birini tercih etmekte serbesttir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Tüketicinin bu talebinin yerine getirilmemesi durumunda satıcı, bayi, acente, imalatçı-üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2016/30630 K. 2017/5113 T. 27.04.2017)

Tüketici, bu seçimlik haklarından biriyle birlikte, ayıplı malın neden olduğu ölüm ve/veya yaralanmaya yol açan ve/veya kullanımdaki diğer mallarda zarara neden olan hallerde imalatçı-üreticiden tazminat isteme hakkına da sahiptir. (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2013/5488 K. 2013/12119 T. 13.05.2013)

II. Hakların Kullanılma Koşulları

A. Genel Koşullar

• Ayıbın İhbarı: Tüketici, malın teslimi tarihinden itibaren otuz gün içerisinde açık ayıpları satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Ayıp ihbarının süresi içinde yapıldığına dair ispat yükü davacıdadır.
• Ayıbın Niteliği: Seçimlik hakların kullanılabilmesi için maldaki arızanın üretim hatasından kaynaklanması gerekir; kullanıcı hatasından kaynaklanmış ise tüketici bu haklarını kullanamaz.
• İyiniyet Kuralları: Tüketici bu hakkını kullanırken objektif iyiniyet kuralları içerisinde hareket etmek zorundadır. Bazı durumlarda, durum bunu haklı göstermiyorsa hâkim, tüketicinin sözleşmeden dönme talebi yerine malın onarılmasına veya satış bedelinin indirilmesine karar verebilir. Örneğin, aracın tesliminden yaklaşık 7 yıl sonra veya üç buçuk yıl problemsiz kullanıldıktan sonra ortaya çıkan bir arıza nedeniyle bedel iadesi veya ayıpsız misliyle değiştirme hakkının kullanılması iyiniyet kurallarına aykırılık teşkil edebilir.
• Hak Seçiminde Bağlayıcılık: Kural olarak, tüketici seçimlik haklarından birini kullandıktan sonra bundan dönerek diğer seçimlik haklarından birini kullanamaz. Ancak bu kuralın istisnaları mevcuttur.

B. Onarım Hakkı Kullanıldıktan Sonra Diğer Seçimlik Haklara Geçiş Koşulları

Tüketici onarım hakkını kullanmışsa, belirli koşulların gerçekleşmesi durumunda garanti belgeli mallar yönünden malın yenisi ile değiştirilmesini veya ödediği bedelin iadesini veya ayıp oranında bedel indirimini isteme hakkı ayrıca verilmiştir. Bu koşullar, 4077 sayılı Kanun’un 13. maddesinin 3. fıkrası ve Garanti Belgesi Uygulama Esaslarına Dair Yönetmelik’in ilgili maddelerinde düzenlenmiştir:

1. Maldan Yararlanamamanın Süreklilik Arz Etmesi: Garanti süresi içerisinde sık arızalanması nedeniyle maldan yararlanamamasının süreklilik arz etmesi.
2. Azami Tamir Süresinin Aşılması: Tamiri için gereken azami sürenin aşılması. Malın tamir süresi en fazla 30 işgünüdür. (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2008/15816 K. 2009/4529 T. 06.04.2009)
3. Tamirin Mümkün Bulunmadığı: Tamirin mümkün bulunmadığının anlaşılması halinde.

Yönetmelikte Belirtilen Özel Koşullar (Garanti Belgesi Uygulama Esaslarına Dair Yönetmeliğin 14. maddesi):

Tüketicinin onarım hakkını kullanmasına rağmen, malın tüketiciye teslim edildiği tarihten itibaren, belirlenen garanti süresi içerisinde kalmak kaydıyla bir yıl içerisinde:

• Aynı arızanın ikiden fazla tekrarlanması.
• Veya farklı arızaların dörtten fazla meydana gelmesi.
• Veya belirlenen garanti süresi içerisinde farklı arızaların toplamının 6’dan fazla olması.
• Bu arızaların maldan yararlanamamayı sürekli kılması durumunda tüketici malın ücretsiz değiştirilmesini, bedel iadesini veya ayıp oranında bedel indirimini talep edebilir. Bazı kaynaklar buna ek olarak “ve tamir için gereken azami sürenin aşılması durumunda” koşulunu da ekler.

24.04.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak değiştirilen yönetmeliğin 14. maddesi (a) bendinde ise, onarım hakkı kullanılmasına rağmen malın tüketiciye teslim edildiği tarihten itibaren, garanti süresi içerisinde kalmak kaydıyla bir yıl içerisinde en az dört defa veya imalatçı-üretici ve/veya ithalatçı tarafından belirlenen garanti süresi içerisinde altıdan fazla arızalanmasının yanı sıra bu arızaların maldan yararlanamamayı sürekli kılması durumunda tüketicinin diğer seçimlik hakları talep edebileceği belirtilmiştir. (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2016/9374 K. 2019/2944 T. 06.03.2019)

Garanti Yönetmeliği 9. maddesine göre de, tüketicinin ücretsiz onarım hakkını kullanması halinde malın garanti süresi içinde tekrar arızalanması durumunda, tüketicinin malın bedel iadesini, ayıp oranında bedel indirimini veya imkan varsa malın ayıpsız misli ile değiştirilmesini satıcıdan talep edebileceği belirtilmiştir.

Bahçeşehir Avukatlık Büromuzda hizmet vermekteyiz. Detaylı bilgi almak için iletişim kısmından ulaşım sağlayabilirsiniz.

Yazar: Avukat İlbars Dorukhan VAROL