ANLAŞMALI BOŞANMA DAVASINDAN VAZGEÇME

Tarafların boşanma talebinden vazgeçmesi veya itiraz etmesi durumunda mahkeme nasıl bir yol izliyor?

Tarafların boşanma talebinden vazgeçmesi veya itiraz etmesi durumunda mahkeme, sürecin hangi aşamasında ve talebin ne şekilde değiştiğine bağlı olarak farklı bir yol izler. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesi çerçevesinde, mahkeme özellikle tarafların irade beyanlarının netliği ve özgürlüğü üzerinde durur.

I. Anlaşmalı Boşanma Talebinden Vazgeçilmesi veya İtiraz Edilmesi Durumu

Bir boşanma davası başlangıçta anlaşmalı boşanma talebiyle açılmış olmasına rağmen, yargılama sürecinde taraflardan birinin bu talebinden vazgeçmesi veya anlaşmaya itiraz etmesi durumunda mahkeme aşağıdaki yolu izler:

• Davanın Çekişmeliye Dönüşmesi: Anlaşmalı boşanma davası olarak açılmış bir dosyada, taraflardan birinin (özellikle hüküm kesinleşmeden önce) anlaşma iradesinden döndüğünü veya boşanmaktan vazgeçtiğini beyan etmesi halinde, dava çekişmeli boşanma davası olarak devam eder (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1941 K. 2019/475 T. 18.04.2019). Örneğin, davacı kadının anlaşmalı boşanma iradesinden dönmesi üzerine, dava çekişmeli boşanma davası olarak sürdürülmüştür (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/19757 K. 2017/2082 T. 28.02.2017). Benzer şekilde, davalı erkeğin “boşanmaktan vazgeçtiğini, anlaşmalı şekilde de çekişmeli şekilde de boşanmak istemediğini” beyan etmesi de bir vazgeçme olarak değerlendirilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/1117 K. 2024/8212 T. 04.11.2024).
• İddia ve Savunma Haklarının Tanınması: Mahkeme, anlaşma iradesinden dönülmesi durumunda, taraflara iddia ve savunmalarını bildirmeleri ve delillerini sunmaları için imkan tanıyarak davaya çekişmeli olarak devam eder (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1941 K. 2019/475 T. 18.04.2019).
• Protokolün Bağlayıcılığının Ortadan Kalkması: Eğer bir anlaşmalı boşanma protokolü sunulmuş ancak bu protokol mahkeme huzurunda her iki tarafça kabul edilmemişse, anlaşmalı boşanma gerçekleşmemiş sayılır. Bu durumda, mahkeme dosyaya ibraz edilen protokolü gerekçe göstererek davacının taleplerini (örneğin tazminat taleplerini) reddedemez ve dava çekişmeli olarak incelenmeye devam eder (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2011/11368 K. 2012/7961 T. 02.04.2012).

II. Çekişmeli Boşanma Sürecinde Sonradan Anlaşma Sağlanması Durumu

Mahkemece tarafların boşanmasına ilişkin bir karar verilmiş olmasına veya davanın reddedilmiş olmasına rağmen, kararın henüz kesinleşmediği aşamada (istinaf veya temyiz incelemesinden önce ya da bu incelemeler sırasında) tarafların boşanma konusunda anlaşarak bir protokol sunmaları durumunda mahkeme aşağıdaki yolu izler:

• Hükmün Bozulması: Yargıtay veya Bölge Adliye Mahkemesi, taraflarca sunulan ve boşanma ile boşanmanın mali sonuçları (nafaka, tazminat vb.) ve/veya çocukların durumu (velayet, kişisel ilişki) gibi hususları içeren protokolü dikkate alarak, daha önce verilen hükmü bozar (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/1614 K. 2022/3390 T. 07.04.2022). Bu bozma kararı, özellikle hüküm kesinleşmeden önce sunulan protokoller için geçerlidir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/16719 K. 2017/1665 T. 20.02.2017).
• Tarafların Bizzat Dinlenmesi: Bozma kararının ardından dosya ilk derece mahkemesine geri gönderilir. İlk derece mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi gereğince, tarafları duruşmaya çağırıp bizzat beyanlarını alır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/10649 K. 2023/1859 T. 13.04.2023). Bu, hakimin tarafların iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve sunulan protokolü uygun bulması için zorunlu bir adımdır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2018/5548 K. 2018/14612 T. 17.12.2018). Tarafların bizzat beyanları alınmadan anlaşmalı boşanmaya karar verilmesi usul ve kanuna aykırıdır ve bozmayı gerektirir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2018/5548 K. 2018/14612 T. 17.12.2018).
• Protokol Uyarınca Karar Verilmesi: Tarafların bizzat beyanlarının alınması ve anlaşma iradelerinin doğrulanması halinde, mahkeme sunulan protokol hükümleri doğrultusunda boşanmaya ve boşanmanın ferilerine (mali sonuçlar, velayet vb.) ilişkin yeni bir karar verir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/16719 K. 2017/1665 T. 20.02.2017).

III. Önemli Notlar

• Anlaşmalı boşanma, evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde gerçekleşir. Bu durumda boşanma kararı verilebilmesi için hakimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek protokolü uygun bulması şarttır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2014/589 K. 2015/2784 T. 02.12.2015).
• Kesinleşmiş bir anlaşmalı boşanma kararında yer alan protokol hükümlerinden tek taraflı olarak vazgeçilmesi veya ibra edilmesi mümkün değildir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/1542 K. 2015/1110 T. 27.03.2015). Bu durum, boşanma kararı verildikten ve kesinleştikten sonraki aşamayı ifade eder.

Bahçeşehir Avukatlık Büromuzda hizmet vermekteyiz. Detaylı bilgi almak için iletişim kısmından ulaşım sağlayabilirsiniz.

Yazar: Avukat İlbars Dorukhan VAROL