AİLE ŞİRKETİ VE AİLE ANAYASASI
Günümüzde sık duyulan bir kavram haline gelmiş olan aile şirketi, aile bireylerinin bir şirketin sahipliğini paylaştığı şirkettir. Aile şirketlerinin kuruluş amacı, ailenin temel geçimini sağlamak, ailenin mevcut malvarlığını ve mirasın bütünlüğünü korumaktır. Bu şirketlerin işleyişinde aile bireylerinin yönetimde rol aldıkları, söz sahibi oldukları ve kararların alınması aşamasında yine aile üyelerinin etkin olduğu görülmektedir. Bu tarz kurumlarda aile içerisinde yer alan farklı kuşakların bir arada faaliyet gösterdiklerini görmek mümkündür.
Yukarıda bahsedilen tarzda yönetilen aile şirketlerinde, şirket olmanın gerektirdiği kurumsallaşma olgusunda birtakım sapmalar yahut eksiklikler sürekli olarak meydana gelmektedir. Yönetimde söz sahibi olan aile büyüğünün, kurumsal olma düşüncesinden zaman zaman uzaklaşarak şahsi yahut birinci dereceden altsoyunun çıkarlarını gözettiği görülmektedir. Bu durumun sebepleri arasında aile bireylerinin kendi aralarında kimi zaman yazılı olmayan, sözlü şekilde yerine getirdikleri kurallar yer almaktadır. Bu gibi kurallar şirket içerisinde bireyler arasında anlaşmazlığa, çatışmaya ve hatta ilerleyen zamanda şirketin yok olmasına sebep olmaktadır.
Topluluğun bir araya geldiği yerlerde bu gibi sorunların meydana gelmesi hayatın olağan akışında sıkça karşılaşılan bir durumdur. Bu sebeple bahsedilen kuralların açık ve adaletli şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Bir aile şirketinin yönetilmesi esnasında kurumsallık algısını göz ardı etmeden, ailenin yönetimi, ailenin temel değerleri, misyon ve vizyon, şirket yönetiminin belirlenmesi, şirket yöneticiliğinin ve yetiştiriliş tarzının belirlenmesi, ücret politikaları, aile bireyleri arasında mevcut ve ileri tarihte çıkması muhtemel uyuşmazlıkların çözümü gibi hususlar aile anayasasının konusunu oluşturmaktadır. Aile şirketinin kurumsal olabilmesi için aile bireyleri ile şirket arasındaki ilişkinin değil aile bireyleri arasındaki iç ilişkinin de kurumsallaşması ve gerekli şirketin bekası için prensipler dahilinde ilerlemesi gerekmektedir. Bu da ancak düzenlenecek hukuki bir metin ile şirketin işleyişinin ve idaresinin hukuki bir çatı altında birleşmesi ile mümkündür.
Aile şirketleri için düzenlenen Aile Anayasası, Ticaret Hukuku, Borçlar Hukuku, Aile Hukuku, Miras Hukuku’nun ilgili hükümlerini ve şirketin ihtiyacı olan/olabilecek tüm hukuki düzenlemeleri ihtiva eder.
Aile Anayasası, Türk Hukuku normları arasında yer almamaktadır. Bu nedenle Aile Anayasası, Borçlar Hukuku’nda sözleşme serbestisi ilkesi kapsamında değerlendirilecek atipik sözleşme ve hukuki metinler arasında yer alır. Sözleşmeye taraf olmayan aile bireyleri açısından sözleşme bağlayıcı nitelik taşımamaktadır. Aile Anayasası metin altında imzası bulunan taraflar açısından hukuki geçerlilik sağlamaktadır. Sözleşmeyi imzalayanlar bakımından Aile Anayasası bir borç sözleşmesidir.
Sözleşme şekil şartına bağlı olmamakla beraber yazılı şekilde yapılması uygundur. Sözleşmenin taraflarını şirket üzerinde pay sahibi olsun olmasın, ailenin tüm üyeleri oluşturmaktadır. Aile Anayasası sözleşmede imzası bulunan taraf ile sözleşmenin şirket ile ilgili düzenlemelerine aykırı davranan aile üyeleri yahut ortaklar aleyhine sözleşme metninde varsa tazminat ve cezai şart hakkı doğuran metinlerdir. Bu kapsamda Aile Anayasası’nı bir akit olmasından ziyade mevcut ve gelecek nesiller bakımından sosyal mutabakat metni olarak değerlendirmek daha uygun olacaktır.
Bahçeşehir Avukatlık Büromuzda hizmet vermekteyiz. Detaylı bilgi almak için iletişim kısmından ulaşım sağlayabilirsiniz.
Yazar: Avukat Begüm Gülberk VAROL