INFLUENCER ÖĞRETMENLİK YAPILMASI HUKUKA UYGUN MUDUR?

OKUL ÖĞRETMENİNİN ŞAHSİ SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA İNFLUENCERLIK YAPMASI VE UYGUNSUZ İÇERİK PAYLAŞMASININ İŞVEREN AÇISINDAN HAKLI FESİH SEBEBİ OLUP OLMADIĞI ?

1. Genel Hukuki Değerlendirme

Sunulan yargı kararlarında, doğrudan “öğretmenin influencerlık yapması” ifadesini içeren spesifik bir içtihadı birleştirme kararı bulunmamaktadır. Ancak, öğretmenlerin ve benzer “örnek olma” yükümlülüğü bulunan meslek gruplarının (haber spikeri, sağlık personeli vb.) sosyal medya paylaşımlarının iş akdine etkisine dair önemli kriterler mevcuttur.

Yargı kararları, feshin türünü belirlerken eylemin niteliğine göre iki ana ayrım yapmaktadır:

1. Haklı Nedenle Fesih (İş Kanunu m. 25/II): Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan, hakaret, sataşma veya cinsel içerikli paylaşımlar. (Tazminatsız fesih)
2. Geçerli Nedenle Fesih (İş Kanunu m. 18): Haklı neden ağırlığında olmamakla birlikte, işyerinde huzursuzluk yaratan, güven ilişkisini sarsan veya kurum itibarını zedeleyen davranışlar. (Tazminatlı fesih)

2. Öğretmenlik Mesleği ve “Örnek Olma” Yükümlülüğü Bağlamında Kararlar

Öğretmenlerin sosyal medya kullanımları, mesleğin getirdiği hassasiyet ve öğrenci/veli üzerindeki etkileri nedeniyle yargı kararlarında özel olarak değerlendirilmiştir:

• Ahlaki ve Uygunsuz Paylaşım İddiası ve İspat Yükü: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (2015/22768), bir öğretmenin Facebook üzerinden öğrenci ve velileri ekleyerek “ahlaki ve uygunsuz paylaşımlar yaptığı” iddiasıyla işten çıkarıldığı davada, işverenin bu iddiayı ispatlamakla yükümlü olduğunu vurgulamıştır. İşveren, paylaşımların uygunsuzluğunu somut delillerle kanıtlayamazsa fesih haksız sayılmaktadır.
• Mesleki Hassasiyet ve İdari Yaptırım: İzmir BİM 1. İdari Dava Dairesi (2017/1225), bir okul müdürünün şahsi hesabından yaptığı hakaret içerikli paylaşımları, “idarecilik görevinin gerektirdiği dikkat, özen ve sorumluluk” ile bağdaşmadığı gerekçesiyle disiplin cezası ve görevden alma için yeterli görmüştür. Bu karar, eğitimcilerin şahsi hesaplarındaki davranışlarının mesleki kariyerlerine doğrudan etki edebileceğini göstermektedir.
• Özel Okul Öğretmenlerinin Statüsü: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (2017/20004), bir öğretmenin başka bir öğretmene ait roman taslağını izinsiz paylaşması nedeniyle yapılan fesihte, özel okul öğretmenlerinin 5580 sayılı Kanun gereği “belirli süreli” sözleşme ile çalıştığını, bu nedenle işe iade (iş güvencesi) hükümlerinden yararlanamayacağını belirtmiştir. Bu durum, özel okul öğretmenleri için feshin sonuçlarının farklılaşabileceğini gösterir.

3. “Uygunsuz İçerik” ve Haklı Fesih Kriterleri

Yargı kararları, “uygunsuz içerik” kavramını somut olayın özelliklerine göre değerlendirmiştir. Öğretmenlik mesleğiyle ilişkilendirilebilecek emsal kararlar şöyledir:

• Cinsel İçerik ve Ahlaka Aykırılık: Yargıtay 22. Hukuk Dairesi (2011/9584), bir hara çalışanının (öğrenci gruplarının da geldiği bir ortamda) pornografik görüntüleri mesai arkadaşlarına göstermesini ve ahlaki olmayan tutumlarını, “kurum ciddiyetine halel getiren” ve “güven ortamını zedeleyen” davranışlar olarak nitelendirmiş ve haklı fesih (m. 25/II) sebebi saymıştır.
• Hakaret ve Sataşma: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (2016/22368 ve 2015/27643), işverene veya çalışma arkadaşlarına yönelik küfür, hakaret veya sataşma içeren sosyal medya paylaşımlarının, ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilemeyeceğini ve doğrudan haklı fesih sebebi oluşturduğunu hükme bağlamıştır.
• Kurum İtibarını Zedeleme (Influencerlık Benzeri Durumlar):
  • Haber Spikeri Örneği: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (2022/9581), bir haber spikerinin Twitter paylaşımlarını incelemiş; paylaşımlar hakaret içermese bile, kişinin “kamuoyu önündeki konumu ve diğer çalışanlara örnek olma durumu” nedeniyle işverenin zor durumda kaldığını belirtmiştir. Mahkeme, bu durumu haklı fesih (tazminatsız) olarak değil, geçerli fesih (tazminatlı) nedeni olarak kabul etmiştir.
  • Hemşire Örneği: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi (2015/46017), mesai saatinde hasta yatağında fotoğraf çekip paylaşan hemşirenin eylemini, geniş kitlelerce görülebilmesi ve iş disiplinini etkilemesi nedeniyle geçerli fesih nedeni saymıştır.

4. Anayasa Mahkemesi’nin Yaklaşımı: Somut Zarar ve İfade Özgürlüğü

Anayasa Mahkemesi (AYM), işçilerin sosyal medya paylaşımları nedeniyle işten çıkarılmasında “ifade özgürlüğü” ile “işverenin menfaati” arasında sıkı bir denge aramaktadır.

• Somut Zarar Şartı: AYM (Yüksel Bekî – 6/9/2023 ve Orhan Özdemir – 20/7/2023 kararları), paylaşımlar kaba veya yakışıksız olsa dahi, işyerinde somut bir olumsuzluğa yol açtığının (iş akışının bozulması, somut zarar vb.) işveren tarafından ispatlanması gerektiğini belirtmiştir. İspat edilemeyen durumlarda fesih, ifade özgürlüğü ihlali sayılmaktadır.
• İşyeri ile İlişki: Paylaşımın mesai saatleri dışında ve işyeri araçları kullanılmadan yapılması, feshin haksız bulunma ihtimalini artırmaktadır. Ancak Yargıtay kararları, paylaşımın içeriği işverene sataşma niteliğindeyse mesai saati ayrımı gözetmemektedir (Yargıtay 7. HD – 2015/29903).

5. İkincil Bilgi Sağlayan Kaynaklardan Bulgular

Bu bölümde yer alan bilgiler, karar metinlerinde sınırlı bilgi olduğunda ek bağlam sağlayan ikincil kaynak niteliğindeki yanıtlara dayanmaktadır:

• Ahlaka Aykırı Resimler: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017/24255 sayılı kararında, bir güvenlik görevlisinin sosyal medyada “ahlaka, adaba aykırı resim ve cinsel içerikli paylaşımlarda bulunduğu” iddiası, yerel mahkemece haklı fesih nedeni olarak görülmüş ve Yargıtay tarafından onanmıştır. Bu, uygunsuz görsel paylaşımının haklı fesih sayılabileceğine dair güçlü bir emsaldir.
• İşverenin İspat Yükü: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2018/2116 sayılı kararında, işe girmeden önceki paylaşımların fesih nedeni olamayacağı ve mevcut paylaşımların işyerinde olumsuzluğa neden olduğunun ispatlanamadığı gerekçesiyle fesih geçersiz sayılmıştır. Bu durum, “influencerlık” faaliyetinin tek başına fesih sebebi olamayacağını, işyerine etkisinin kanıtlanması gerektiğini gösterir.

Sonuç

Yargı kararlarına dayanarak, sorunuza ilişkin ulaşılan sonuçlar şunlardır:

• Haklı Fesih (Tazminatsız): Öğretmenin paylaşımları cinsel içerikli, genel ahlaka aykırı, işverene/velilere hakaret içeren veya sataşma niteliğinde ise (Yargıtay 22. HD 2011/9584, Yargıtay 9. HD 2016/22368), bu durum işveren açısından haklı fesih sebebidir.
• Geçerli Fesih (Tazminatlı): Paylaşımlar hakaret veya ağır ahlaksızlık içermemekle birlikte, öğretmenin “örnek olma” yükümlülüğüne aykırı düşüyor, okulun itibarını zedeliyor veya veli/öğrenci nezdinde güven kaybına yol açıyorsa (Haber spikeri örneği – Yargıtay 9. HD 2022/9581), bu durum haklı fesih değil, geçerli fesih nedeni sayılma eğilimindedir.
• İspat Zorunluluğu: İşveren, “uygunsuz” olarak nitelendirdiği içeriğin işyerinde somut bir olumsuzluğa (huzursuzluk, şikayet, itibar kaybı) yol açtığını ispatlamak zorundadır. Sadece “influencerlık yapmak” tek başına fesih sebebi olarak kabul görmemektedir.

Literatür Açısından Değerlendirme

GİRİŞ VE KAPSAM

İş hukukunda işçinin özel yaşamının gizliliği ve ifade özgürlüğü esas olmakla birlikte, işçinin yaptığı işin niteliği ve sosyal medya paylaşımlarının içeriği, iş sözleşmesinin feshinde belirleyici rol oynamaktadır. Özellikle öğretmenlik gibi topluma örnek teşkil etmesi beklenen meslek gruplarında, “infulızırlık” (influencerlık) faaliyeti ve “uygunsuz içerik” paylaşımı, Yargıtay kararları ve doktrin ışığında işveren açısından haklı veya geçerli fesih sebebi oluşturabilmektedir.

1. ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNİN ÖZEL STATÜSÜ VE SADAKAT BORCU

Literatürde, öğretmenlerin iş sözleşmelerinde işçinin kişiliğinin ve yaşam biçiminin diğer meslek gruplarına nazaran daha fazla önem arz ettiği vurgulanmaktadır. Öğretmenin davranışlarının öğrenciler ve veliler üzerindeki etkisi, işverenin (okulun) kurumsal itibarını ve maddi kazancını doğrudan etkileyebilmektedir.

• Örnek Teşkil Etme Yükümlülüğü: Gamze Damar (2022), öğretmenlerin durumunu şu şekilde değerlendirmektedir: “İşçinin kişiliğinin, yaşam biçiminin çok önem arz ettiği iş sözleşmelerinde işçinin bazı paylaşımlarının işveren tarafından hoşgörüyle karşılanması beklenemez. Örneğin özel bir öğretim kurumunda din ve değerler eğitimi vermekle görevli bir öğretmenin sosyal medyada sürekli uygunsuz mekan ve ortamlarda paylaşım yapması, olumsuz örnek teşkil edecek davranışlarda bulunması işveren açısından sözleşmeyi çekilmez kılmak adına yeterlidir.”
• Maddi Zarar Riski: Aynı eserde, öğretmenin sosyal medya faaliyetlerinin veliler tarafından takip edilmesinin okul hakkında olumsuz değerlendirmelere ve “işverenin maddi kazanç kaybına” sebebiyet verebileceği belirtilmiştir.
• Kamu Hizmeti Niteliği: Yakup Çokkaş (2025), eğitimin bir kamu hizmeti olduğunu ve öğretmenlerin “internet ve sosyal medya dâhil olmak üzere hareketlerine azami ölçüde dikkat etmesi gerektiğini” belirtmektedir.

2. HAKLI FESİH (İŞ KANUNU MD. 25) VE GEÇERLİ FESİH (İŞ KANUNU MD. 18) AYRIMI

İşçinin sosyal medya paylaşımlarının ağırlığı, feshin türünü (tazminatsız haklı fesih veya tazminatlı geçerli fesih) belirlemektedir.

A. Haklı Fesih Sebepleri (Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırılık) Eğer paylaşımlar ahlaka aykırı, işverene hakaret içeren, cinsel içerikli veya işverenin itibarını ağır şekilde zedeleyen nitelikteyse, işveren haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanabilir.

• Ahlaka Aykırılık ve Güvenin Çökmesi: Dilara Barış (2021), “Mesai saatleri içinde işçinin sosyal medyadan cinsel içerikli mesajlar atması, internet üzerinden kumar oynaması… iş sözleşmesinin geçerli nedenle feshedilmesi kapsamında değerlendirilmiştir. Bu sebepler sözleşmenin devamını imkânsız hale getirmişse ve işçi-işveren arasındaki güven ilişkisi temelinden çökmüşse bu durumda fesih haklı fesih kapsamında değerlendirilecektir” tespitinde bulunmuştur.
• İtibar Zedelenmesi: Gizem Elmalı (2023), işçinin görevi ve konumu gereği “toplumu rahatsız edecek düzeye varan, çalıştığı işyeri ile bağdaşmayan paylaşımların” feshe konu edilebileceğini belirtmiştir.

B. Geçerli Fesih Sebepleri (İşin Akışını ve Düzeni Bozma) Paylaşım haklı fesih ağırlığında olmasa bile (örneğin suç teşkil etmeyen ancak okulun eğitim politikasına uymayan yaşam tarzı paylaşımları), işyerinde huzursuzluk yaratıyorsa veya veli şikayetlerine neden oluyorsa geçerli fesih gündeme gelir.

• Disiplin ve İş Akışı: Yargıtay kararlarına atıfla, mesai saatleri içinde veya dışında yapılan paylaşımların işyerindeki çalışma disiplinini etkilemesi durumunda “somut olayda haklı bir fesih nedeni bulunmasa bile fesih için geçerli bir nedenin varlığı kabul edilmelidir” (Damar, 2022; Savran, 2023).
• Örnek Vaka (Alkol Paylaşımı): Gökhan Tok (2020), elinde içki bardağı ile fotoğraf paylaşan bir öğretmenin işten çıkarılmasını (Sarhoş Korsan vakası) incelemiş, bu tür durumların genellikle tek başına bir sebep olmaktan ziyade, işveren için “bardağı taşıran son damla” olarak görüldüğünü ifade etmiştir.

3. GİZLİLİK AYARLARI VE ALENİYET UNSURU

Influencerlık faaliyeti doğası gereği “herkese açık” (public) profiller üzerinden yürütülmektedir. Bu durum, işçinin “özel hayatın gizliliği” savunmasını zayıflatmaktadır.

• Aleniyet: Fatih Gültekin (2023), “Profil herkese açık hale getirilirse gizlilik yoktur. Kullanıcı tarafından sarf edilen ifadenin çok sayıda insan tarafından erişilebilir olması sebebiyle yapılan bildirimsiz fesih hukuka uygundur” görüşünü savunmaktadır.
• İşverenin Müdahale Hakkı: İdil Yıldırım Arı (2023), işverenin işçinin tüm paylaşımlarına müdahale edemeyeceğini ancak “söz konusu fotoğraflar ile şirketin menfaati arasında yeterli bir bağlantı” kurulabiliyorsa (örneğin okulun itibarı), işverenin tolerans göstermek zorunda olmadığını belirtmektedir.

SONUÇ

Literatürdeki görüşler ve yargı kararları incelendiğinde; bir öğretmenin şahsi sosyal medya hesaplarında influencerlık yapması ve “uygunsuz” (genel ahlaka, okulun eğitim felsefesine veya öğretmenlik mesleğinin vakarına aykırı) içerikler paylaşması durumunda:

• Paylaşımlar cinsel içerik, kumar, ağır hakaret veya suç unsuru taşıyorsa; işveren açısından Haklı Fesih (Tazminatsız) sebebidir.
• Paylaşımlar suç teşkil etmemekle birlikte, velilerin tepkisini çekiyor, okulun itibarını zedeliyor veya işyerinde çalışma barışını bozuyorsa; işveren açısından Geçerli Fesih (Tazminatlı) sebebidir.
• Öğretmenin hesabının “herkese açık” olması ve influencer kimliğiyle geniş kitlelere ulaşması, işverenin fesih hakkını güçlendiren bir unsur olarak kabul edilmektedir.

Bahçeşehir Avukatlık Büromuzda hizmet vermekteyiz. Detaylı bilgi almak için iletişim kısmından ulaşım sağlayabilirsiniz.

Yazar: Avukat İlbars Dorukhan VAROL